Taş
Zemin katta en güzel ve problemsiz kaplama malzemesidir. Eski Şirince evlerinde çoğunlukla mermer kayrak taşları kullanılır. Zamanla aşınarak harikulade bir doku kazanır. Son zamanlarda köy halkı eski zemin döşemelerini söküp yerleri Kalebodur kaplamayı tercih etmektedir. Yeni ev yaptıracak olanların biraz etrafta soruşturup eski mermer döşemeleri uygun fiyata elde etmesi mümkün olabilir.

Köydeki taş ocağında son yıllarda düzgün, koyu gri bir kayrak taşı çıkmaktadır. İnce tabakalar halinde ayrılabilen bu taş da, biraz kaba olmakla beraber güzel bir zemin kaplama malzemesidir.

Pamucak taşı adı verilen ve Selçuk'ta çıkan beyaz kireçtaşı, işlenmesi çok kolay ve ilk görüntüsü hoş olmakla birlikte çok leke tutan emici bir yüzeye sahiptir. Bu taş kullanıldığı takdirde silikonlu bir dolgu maddesiyle doyurulmasını tavsiye ederiz.

Sarımtrak gri Bodrum (Milas) kayrağı çok güzel bir taş olmakla birlikte hayli pahalıdır. Milas yöresinden kamyonla getirilebilir. Kuşadası'ndaki malzemecilerde bazen bulunmaktadır.

Düzensiz taş döşendiği zaman derz aralarını yuvarlak deniz çakıllarıyla doldurmak çok başarılı bir etki yaratmaktadır. Bu işe uygun beyaz mermer çakıllar Milli Park'taki plajlarda bulunabilir.

Ham zemin üzerine taş döşerken muhakkak su geçirmez bir malzeme ile tabanın yalıtılması gerekir. Ne kadar kalın dökülürse dökülsün beton iyi bir su yalıtıcısı değildir. Beton üzerine yalıtıcı bir malzeme kullanılabilir. Veya en az 10 cm kalınlığında temiz orta boy mıcır dökülerek yalıtıcı bir katman yaratılır.

Toprak, çimento ve mermer ürünleri
Pişmiş toprak (terracotta) güzel bir zemin malzemesi olmasına karşılık aşırı derecede pahalıdır. Köydeki seramik fırınından yararlanmak suretiyle arzu ettiğiniz şekil ve desende terracotta plakalar imal etmeniz mümkündür. Kırık tuğla ve kiremitleri toz haline getirip biraz dere kumu ve çimentoyla karıştırarak görüntüsü terracottaya çok benzeyen karolar imal edilebilir.

Pres tuğla yer karolarına piyasada bazen rastlanmaktadır. Kendine özgü silikonlu yağla doyurulmak şartıyla bunlar da oldukça şık bir zemin oluşturur.

Kaliteli eski (kütük) tuğla bulabildiğiniz takdirde bunları yanlamasına dizmek suretiyle ilginç ve şık zeminler yaratabilirsiniz. Piyasada bulunan yeni tuğlalar yumuşak olup bu işe elverişli değildir.

Kesme mermer ancak bilinçli bir tasarım çerçevesinde uygulandığı zaman iyi sonuç vermektedir. Cilalı düz mermer karo alabildiğine görgüsüz bir "villa tipi konut" görüntüsü vermenin yanısıra, kir gösterme özelliğine sahiptir.

Kalebodur ve diğer seramik yer karolarının köy evi ortamına uyum sağlayabilenini şimdiye dek görmedik.

Çok ucuz olmasına karşın iyi sonuç veren bir yöntem de şudur: Dar mermer çubuklardan zeminde 40x40 veya 50x50 cm bir ızgara yapılarak araları, içine renkli toz katılmış ince beton şapla doldurulur. Daha sonra beton eski tip muşamba cilasıyla (Viky, Penguen) doyurulur. 15-20 günde bir cilanın bir bez parçasıyla tazelenmesi gerekir. Islak ortamlarda bu yöntem uygun değildir.

Rabıta
Geniş rabıta daima dar rabıtaya tercih edilmelidir. Piyasada hazır olarak bulunan standart 5.5 cm enli rabıtalar her koşulda ucuz ve zevksiz bir görüntü verir. Asgari rabıta genişliği net 9 cm olmalıdır. Selçuk'ta net 14 cm rabıta çekebilen bir atölye vardır. Tire veya İzmir'de 18 cm rabıta çekmeye razı olacak atölyeler de bulunabilir.

1 mikap keresteden net 33 metrekare dolayında 2.5 cm kalınlıkta rabıta elde edilir. Kereste maliyetinin %10 ila 20'si kadar kesim maliyeti ve bir o kadar da nakliye hesaba katılmalıdır.

Yeni tahtadan çekilmiş rabıtalarda dönme ve çekme önemli bir problemdir. Gerek bu yönden gerek maliyet açısından cazip olan bir çözüm, yeni yaptırmak yerine eski (çıkma) rabıta kullanmaktır. İzmir Yenişehir'deki yıkımcılarda, biraz sabır ve talihle, birinci sınıf eski rabıta bulmak mümkündür. Dış görünüş itibariyle hayli yıpranmış rabıtalar bile, iyi bir sistre ve zımparadan sonra yenisi kadar güzel sonuç verebilir. Eski rabıtanın dönme ve çekme ihtimali çok azdır. Dikkat edilecek husus tahtanın çürümüş ve kurtlanmış olmamasıdır. Ayrıca boyanmış tahta sistre aşamasında çok zorluk çıkarabilir.

Rabıta üzerine koyu renk ahşap koruyucu boya (Pinotex) ve vernik, renksiz veya açık renk vernikten daha sıcak ve rüstik bir etki yaratır. Su bazlı mat mobilya cilalarıyla da iyi sonuç almak mümkündür.

Alttan rutubet alan beton veya sıkıştırılmış toprak zeminler üzerine ahşap döşeme yapılmamalıdır: kısa sürede çürüme, böceklenme ve koku gibi sorunlarla karşılaşabilirsiniz. Zemin katta ahşap döşeme yapmak gerekirse, muhakkak Sutut veya benzeri bir su yalıtım malzemesi kullanılmalıdır.

Bahçe duvarları
Eski Şirince evlerinde genellikle bahçe olmadığı için, bahçe duvarı da yoktur. Olan bahçe duvarları 1920'lerden sonra eklenmiştir. Bu nedenle yeni evlere dış duvar yaparken örnek alınabilecek tatmin edici bir model bulunmamaktadır.

Bahçe duvarlarının, zemin kat duvarları gibi (sıvalı veya sıvasız) taştan örülmesi herhalde en doğrusudur. Duvar keçilerin üzerinden atlayamayacağı kadar yüksek, fakat üst kat cephesinin dışarıdan rahatça görülmesini sağlayacak kadar alçak olmalıdır.

Taş duvar üzerine, oranları ve işçiliği güzel olmak şartıyla bir demir parmaklık da düşünülebilir. Ancak Selçuk yöresinde arzulanan nitelikte demir parmaklık yaptırabilecek demirci bulmak mümkün değildir. Piyasa işi soğuk demir veya ferforje parmaklıklar ise, iyi inşa edilmiş bir eve ucuz ve sakil bir görüntü kazandırmanın en kestirme yolu sayılabilir.

Bahçe duvarının üst bitimini betonla sıvamak yerine, düzgün yüzeyli kayrak taşlarıyla kaplamayı tercih edin. Diğer ihtimal duvar üstünü tek veya çift akıntılı kiremitle kaplamaktır.

Bahçe kapıları
Eski Şirince bahçe kapıları genellikle perçinli düz tahtadan yapılmış olup herhangi bir süslemeye yer vermezler. Zamanla ahır hayvanlarının sürtünmesiyle kendine özgü koyu kızıl-kahve rengini kazanırlar.

Şekil 13: Süslemeli bahçe kapısı.

Kare doğramalı apartman tipi kapılar Şirince bahçelerinin girişinde son derece anlamsız bir görüntü oluşturmaktadır. Aynı şekilde, son yıllarda yaygınlaşan alçak demir kapılar da, Şirince'nin ağırbaşlı, sağlam ve geleneksel uslubuyla tezat halindedir. Buna karşılık ahşap kasa içinde pencere ve demir parmaklıklı eski İzmir/Tire/Aydın kapıları, Şirince geleneğinde yeri olmamakla birlikte, gayet güzel ve etkileyici bir sonuç vermektedir. Bu kapıların güzel örneklerine bazen yöredeki eski bina yıkımcılarında rastlayabilirsiniz. Kapı üzerine kiremit kaplı çardak yapılması, kapıyı yağmurdan koruyarak ömrünü uzattığı gibi, kapı girişine gösterişli ve kalıcı bir görünüm vermenin de en basit yöntemidir. (Bak. Şekil 14.) Çardağı iki yana doğru ortalama 40'ar cm saçak verecek şekilde inşa ediniz. (Duvar kalınlığı 50 cm ise çardak eni 50 + 40 + 40 = 130 cm olur.) Saçak yüksekliğini uzun boylu bir insanın başını kurtaracak şekilde (örneğin 2 metre) hesaplayınız. Saçak eğimini % 30-35 düşününüz. Konstrüksiyonda kavak veya çam kullanabilirsiniz.

Eski evlerin yanına eklenen depo, ahır, müştemilat ve gölgelikler, tek tek alındığında zararsız olsa da, toplu halde köyün görünümünü olumsuz yönde etkileyen unsurlardır.

Yeni yapılacak binalarda depo, kazan dairesi vb. birimleri mümkün olduğu oranda ana binanın içine alınız; bu yapılamıyorsa dışarıdan görülmeyecek bir şekilde, örneğin bahçe duvarının iç tarafına inşa ediniz. Arazi eğer dikse, sırtını yamaca dayayıp üstünü düz dam veya toprakla örtmek suretiyle bir bahçe/teras kazanabilirsiniz.

En güzel gölgelik asma çardağıdır. Koyu gölgeli yaşlı bir ağaç da aynı işlevi yerine getirir. Yağmur ve rüzgardan korunaklı bir sundurma (hayat) inşa etmek istiyorsanız çatısını mutlaka kiremitle kaplayınız. Hasır ve kargı gibi çözümler çok kısa vadeli çözümler olup, bir-iki fırtınadan sonra her tarafından dökülen sefil bir görüntüye bürünürler. Kiremitli çatıyı ahşap ayaklar üzerine oturtmak yerine sağlam birer taş lamba üzerine kurmayı tercih ediniz. Hem üç-beş yıl içinde yamulma ve çökme sorunu çıkmaz, hem geleneksel ev yapısıyla nisbeten daha iyi bir uyum sağlanmış olur.

Şekil 14: Çardaklı bahçe kapısı

Sonuç ve Özet
Şirince güzel bir köydür. Yıllardır ihmal edilmesine, kısmen harabeye dönmesine rağmen hala güzel kalabilmiştir.

Şirince'nin güzelliğinin bir ayağı eğer köyün enfes doğal konumu ise, öbür ayağı da kendi içinde uyumlu geleneksel mimari tarzıdır.
Köyümüzde inşaat yaparken şu iki soruyu lütfen kendi kendinize sorun:

Unutmayın ki yerli olsun ziyaretçi olsun pek çok insan bu köyün güzelliğine hayrandır, onu görmekten mutluluk duymaktadır. Ayrıca köy halkının büyük bir kısmı bu güzelliğin getirdiği turizm potansiyelinden geçimini sağlamaktadır.

*

Güzel yeni binalar yapmanın yüzlerce değişik yolu olabilir. Ama kendisi güzel olan bu köyde güzel bina yapmanın tek yolu, bizce, köyün kendi usul ve adabına riayet etmektir.

İnşa ettiğiniz ev belki kendi içinde güzeldir. Ama köyün yüzlerce yıldan beri korunabilmiş olan uyumunu ve düzenini bozuyorsa, sonuçta küçük bir güzellik için daha büyük bir güzelliği feda ediyor demektir. Daha önemlisi: eğer herkes Şirince'de kendi zevkince güzel olduğuna inandığı evleri yapmaya başlayacak olursa, sonuçta ortaya çıkacak olan şey Türkiye'de varolan ortalama inşaat zevki olacaktır. Bu güzel köy, sonuçta onbinlerce benzerinden farksız bir gecekondular, toplu konut siteleri ve ucuz beton yığınları karmaşasına dönüşecektir.

Bu cinayete lütfen alet olmayın.

Birkaç gününüzü, birkaç haftanızı ayırıp köyün eski mimarisini inceleyin. Bu köy neden güzeldir? Değerlendirin. Ondan sonra bu güzelliği tamamlamanın, çağdaş koşullara uyarlamanın yollarını arayın.

*

Ya da gelin, beraber arayalım.

Resmi koruma tedbirleri ne yazık ki Şirince'de başarılı olamamış, köyü ölüme mahkum bir harabeye çevirmekten başka bir şeye yaramamıştır.

Devletin yapamadığını, yapmaktan aciz olduğunu, Şirince'de mülk sahibi olan, Şirince'ye yatırım yapan bizler başarmak zorundayız. Bu broşür küçük bir adımdır. Devamını beraber getirmeliyiz.